Ο πληρέστερος ηλεκτρονικός επαγγελματικός οδηγός του N.Έβρου
ΔΙΑΚΡΟΤΗΜΑ

Κάτι τρέχει στην Ελλάδα

Διδασκαλία εξ αποστάσεως στο Λύκειο, είναι εφικτή; - Εμπόδια & καλές πρακτικές

Διδασκαλία εξ αποστάσεως στο Λύκειο, είναι εφικτή; - Εμπόδια & καλές πρακτικές

01-05-2020

Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση δεν είναι κάτι καινούριο. Αντίθετα είναι κάτι δοκιμασμένο με μεγάλη επιτυχία στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ένας από τους λόγους για τους οποίους έγινε και παρέμεινε τόσο διαδεδομένη, ιδιαίτερα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, είναι ότι διάφορες μελέτες έχουν επικυρώσει την πρακτική της, αποκαλύπτοντας ότι δεν υπάρχουν σημαντικές διαφορές στα μαθησιακά αποτελέσματα μεταξύ των παραδοσιακών μαθητών και στους μαθητές από απόσταση.

Οι εκπαιδευτικοί έχουν πλέον περισσότερες επιλογές από ποτέ σε ό, τι αφορά τις μεθόδους παράδοσης μαθημάτων εξ αποστάσεως. Η μέθοδος, που προτιμήθηκε από την πλειονότητα των εκπαιδευτικών στις σημερινές συνθήκες ήταν αυτή της Διαδικτυακής Τηλεδιάσκεψης, λόγω ότι παρέχει υψηλότερο ρεαλισμό, μπορεί να είναι δια δραστική και είναι σχετικά φθηνή.

Ωστόσο, παρά τα πλεονεκτήματα που αναφέρθηκαν, μία τηλεδιδασκαλία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από ότι ένα μάθημα που γίνεται στην τάξη. Και αυτό γιατί, σε αυτή την περίπτωση ο καθηγητής δεν έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει σε όλη του την έκταση ένα ρεπερτόριο μη λεκτικών μέσων, όπως η γλώσσα του σώματος, εκφράσεις του προσώπου, η ένταση και ο τόνος της φωνής.

Σε περίπτωση που θέλει να εμπλουτίσει το μάθημά του με μη λεκτικές εκφράσεις, όπως για παράδειγμα αυτές του προσώπου, θα πρέπει να εργαστεί σκληρότερα και να προσθέσει περισσότερη πληροφορία στη συνομιλία. Έτσι όμως, δημιουργείται ο κίνδυνος της απόσπασης της προσοχής των μαθητών από το μάθημα, καθώς θα αναγκάζονται να παρατηρούν τόσο τον καθηγητή, όσο και το διδακτικό υλικό με τρόπο που δεν είναι ενιαίος και απόλυτα συγχρονισμένος όπως στη φυσική τάξη.

Αλλά ακόμη και μη λεκτικές εκφράσεις, όπως ο τόνος και η ένταση της φωνής που θα περίμενε κανείς να μεταδίδονται κατά τον ίδιο τρόπο με τη φυσική τάξη, καταλαβαίνει γρήγορα ότι σε ένα ζωντανό βιντεομάθημα λόγω τεχνικών δυσκολιών απαιτείται περισσότερη ενέργεια για να μεταδοθούν.

Επιπλέον, η μη φυσική επαφή στερεί από τον καθηγητή εκείνη την αίσθηση κοινής εμπειρίας, ώστε να δίνει σε κάθε μαθητή την προσοχή που του είναι απαραίτητη τη στιγμή που πρέπει. Με άλλα λόγια, χάνεται η φυσική αλληλεπίδραση που θα του επέτρεπε να γνωρίζει κατά πόσο οι μαθητές δείχνουν ενδιαφέρον για το μάθημα, αν είναι συγκεντρωμένοι, αν το κατανοούν κλπ.

Σε όλα αυτά, αν προσθέσουμε ότι η ψηφιακή μετάδοση της φωνής δημιουργεί πολλές φορές παραμορφώσεις, διακοπές, θόρυβο, καθυστερήσεις, καταλαβαίνουμε ότι το έργο της διδασκαλίας γίνεται ακόμη πιο δύσκολο. Για παράδειγμα, σε μια πραγματική συνομιλία η σιωπή είναι μέρος του διαλόγου και δημιουργεί ένα φυσικό ρυθμό. Ωστόσο, όταν αυτές οι παύσεις συμβαίνουν σε μια βιντεοκλήση, δημιουργείται ανησυχία για την τεχνολογία.

Ένας πρόσθετος παράγοντας, που κάνει την τηλεδιδασκαλία διαφορετική είναι και το γεγονός ότι η έκθεση στην κάμερα δημιουργεί πρόσθετη πίεση γιατί γνωρίζουμε ότι όλοι μας παρακολουθούν σε κάθε στιγμή. Οπότε, όλοι συμπεριφέρονται πιο σκηνοθετημένα, νιώθοντας περισσότερο άγχος. Ακόμη, για πολλούς είναι δύσκολο να μιλάνε και να βλέπουν ταυτόχρονα τον εαυτό τους.

Ωστόσο, όλα αυτά τα ζητήματα είναι δυνατόν να ξεπεραστούν εάν ο καθηγητής χρησιμοποιεί τα κατάλληλα εκπαιδευτικά μέσα και είναι καταρτισμένος στο να διδάσκει το μάθημα εξ αποστάσεως. Από την άλλη πλευρά, οι μαθητές θα πρέπει να διαθέτουν μία καλή σύνδεση στο διαδίκτυο, και τον εξοπλισμό που χρειάζεται (υπολογιστή με μικρόφωνο, tablet ή ακόμη και ένα έξυπνο κινητό).

Η βασική αρχή της τηλεδιδασκαλίας θα πρέπει να είναι ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ διδάσκοντος και διδασκομένων που είναι πάγια αρχή της συμβατικής εκπαίδευσης θα πρέπει να εξακολουθήσει να υπάρχει, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Για αυτό το λόγο, οι μαθητές θα πρέπει να ενθαρρύνονται συνεχώς να συμμετέχουν, ενημερώνοντας άμεσα όταν τους διαφεύγει κάτι λόγω της ποιότητας της συνομιλίας ή αν δεν καταλαβαίνουν ένα σημείο της παράδοσης. Αυτή η συμπεριφορά θα πρέπει να εδραιωθεί ως συνήθεια. Μέχρι να γίνει αυτό, ο καθηγητής θα πρέπει να αφιερώνει περισσότερο χρόνο για ανατροφοδότηση και στην ανάγκη να ρωτάει τους μαθητές έναν προς έναν όταν αυτό είναι εφικτό (τάξεις φροντιστηρίων).

Επίσης, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι, στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση η αρχή της αλληλεπίδρασης όχι μόνο μεταβάλλεται, αλλά αλλάζουν και οι προτεραιότητες. Βασική προϋπόθεση και πρώτη προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η αλληλεπίδραση του διδακτικού υλικού και των διδασκομένων. Κατά συνέπεια, είναι σημαντικό πέρα από τα βιβλία και τα βοηθήματα, ο μαθητής να έχει τη δυνατότητα να αντλήσει ψηφιακά τις σημειώσεις του μαθήματος. Δηλαδή, ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να συνοδεύει τις παραδόσεις του με σημειώσεις, παρουσιάσεις, κ.λπ. ώστε ο μαθητής να μπορεί να εμβαθύνει περισσότερο. Επιπλέον, σε αυτή την κατεύθυνση θα βοηθούσε και η χρήση έτοιμων βίντεο μαθημάτων ανά ενότητα και διαδικτυακοί σύνδεσμοι που συνδέονται με το μάθημα, ώστε να παρέχονται ποικίλες δυνατότητες ενεργής εμπλοκής του εκπαιδευομένου με το μαθησιακό αντικείμενο.

Κατά συνέπεια, ο καθηγητής θα πρέπει να έχει τον κατάλληλο εξειδικευμένο εξοπλισμό για να παρέχει αυτές τις υπηρεσίες. Η χρήση ηλεκτρονικού πίνακα θεωρείται το διεθνές πρότυπο διεξαγωγής διαδικτυακών μαθημάτων και παρέχεται από πολλές εφαρμογές όπως το Zoom, το Webex, Microsoft teams κ.α. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες εφαρμογές όπως, το Smart, το Explain και για σημειώσεις όπως πχ το One Note, το Notability, κ.α. που παρέχουν ακόμη περισσότερες δυνατότητες στον εκπαιδευτικό.

Σε κάθε περίπτωση, ο καθηγητής παράλληλα με την παράδοση του μαθήματος θα πρέπει να γράφει περισσότερα στον πίνακα από ότι σε μία συμβατική τάξη, ώστε να προσθέτει λεπτομέρεια που έχει αφαιρέσει η μη οπτική επαφή. Επιπρόσθετα, όσα γράφει θα πρέπει να τα υποστηρίζει συνεχώς με επισημάνσεις (υπογραμμίζοντας, γράφοντας έντονα ή με χρώμα, χρησιμοποιώντας δείκτες για να φαίνεται σε ποιο σημείο του πίνακα βρίσκεται κλπ.), ώστε να διευκολύνει την παρακολούθηση του μαθήματος, πράγματα που παλαιότερα τα έκανε με τη γλώσσα του σώματος και την οπτική επαφή.

Όσον αφορά τη χρήση της κάμερας, θα πρέπει να γίνει κατανοητό ότι δεν είναι απαραίτητη και μάλιστα σε πολλές περιπτώσεις δυσχεραίνει την όλη διαδικασία για λόγους που αναφέρθηκαν, αλλά και για λόγους ποιότητας της κλήσης, αφού η ζωντανή εικόνα δεσμεύει σημαντικούς πόρους. Ο καθηγητής δε χρειάζεται να υποχρεώνει τα παιδιά να έχουν ανοιχτές κάμερες για να βλέπει τις αντιδράσεις τους και με αυτόν τον τρόπο να προσπαθεί μάταια να αποκαταστήσει την επαφή της φυσικής τάξης. Η ανατροφοδότηση δεν είναι εφικτή κατά τον ίδιο τρόπο.

Η λύση είναι η συνεχής αλληλεπίδραση με τους μαθητές, ζητώντας να συμμετάσχουν στο μάθημα με περισσότερες ερωτήσεις από ότι σε μία τυπική διάλεξη. Με αυτό τον τρόπο, αναγκάζονται να συμμετέχουν και γίνεται το μάθημα πιο ενδιαφέρον για αυτούς. Επίσης, το αφομοιώνουν καλύτερα καθώς χρειάζεται να σκέφτονται πάνω στη νέα ύλη και να ανακαλούν την παλιά.

Τα μικρόφωνα, καλό είναι να μένουν κλειστά και να ανοίγουν μόνο όταν κάποιος θέλει να μιλήσει, για να αποφεύγονται τεχνικά προβλήματα όπως η επιστροφή ήχου ή και η δημιουργία θορύβου φυσικού και ψηφιακού. Ωστόσο, όταν η ποιότητα της κλήσης είναι καλή και στο μάθημα συμμετέχουν λίγοι μαθητές, τότε μπορούν να παραμένουν ανοιχτά, ώστε να δημιουργείται μία αίσθηση ζωντανής αλληλεπίδρασης και αμεσότητας.

Όσο δύσκολο και αν είναι τελικά να δημιουργήσουμε ξαφνικά νέους τρόπους επικοινωνίας, μπορούμε να αισθανόμαστε τυχεροί στην ατυχία μας. Στην εποχή της πανδημίας χρειαζόμαστε νέους τρόπους να διεκπεραιώνουμε τις εργασίες μας. Και οι διαθέσιμες τεχνολογίες βοηθούν πραγματικά στο να συμβούν πολλά πράγματα εξ αποστάσεως. Η εκπαίδευση είναι ένας βασικός κλάδος που μπορεί να λειτουργήσει με αυτό τον τρόπο και αυτό το μαρτυρά το πλήθος των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων που παρέχουν εξ αποστάσεως διπλώματα.

Παρόλα αυτά, στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση οι συνθήκες δεν ήταν τόσο ώριμες για κάτι τέτοιο. Πλέον όμως βρισκόμαστε σε μία νέα κανονικότητα, και είναι εντυπωσιακό πόσο γρήγορα προσαρμόστηκε ένα μεγάλο πλήθος εμπλεκομένων.

Νίκος Κέλελης, Οικονομολόγος MSc, Εκπαιδευτικός MEd